D.ershane D Programlama Dili Dersleri

anahtar sözcük: [keyword], dilin kendisi için ayırmış olduğu ve iç olanakları için kullandığı sözcük
derleyici: [compiler], programlama dili kodunu bilgisayarın anladığı makine koduna çeviren program
dizgi: [string], "merhaba" gibi bir karakter dizisi
iç olanak: [core feature], dilin kütüphane gerektirmeyen bir olanağı
işlev: [function], programdaki bir kaç adımı bir araya getiren program parçası
karakter: [character], 'a', '€', '\n', gibi en alt düzey metin parçası
kaynak dosya: [source file], programcının yazdığı kodu içeren dosya
modül: [module], programın veya kütüphanenin işlev ve tür tanımlarından oluşan bir alt birimi
program: [program], bilgisayara yapacağı işleri bildiren bir dizi ifade
standart çıkış: [standard output], program çıktısının normalde gönderildiği akım
... bütün sözlük

Bölümler
İngilizce Kaynaklar
Diğer



"Merhaba Dünya" Programı

Her programlama dilinde gösterilen ilk program, merhaba dünya programıdır. Doğal olarak son derece basit olması gereken bu program, o dilde program yazabilmek için mutlaka bilinmesi gereken kavramları da içerdiği için önemlidir.

Şimdilik bu kavramları bir kenara bırakalım ve önce bu programı görelim: 

import std.stdio;

void main()
{
    writeln("Merhaba dünya!");
}

Bu kadar küçük bir programda bile değinilmesi gereken çok sayıda kavram vardır. Bu aşamada fazla ayrıntıya girmeden şöyle tanıtabiliriz:

İç olanaklar: Her programlama dili kendi söz dizimini, temel türlerini, anahtar sözcüklerini, kurallarını, vs. tanımlar. Bunlar o dilin iç olanaklarını oluştururlar. Bu programda görülen parantezler, noktalı virgüller, main ve void gibi sözcükler; hep D dilinin kuralları dahilindedirler. Bunları Türkçe gibi bir dilin yazım kurallarına benzetebiliriz: özne, yüklem, noktalama işaretleri, vs...

Anahtar sözcükler: Dilin iç olanaklarını belirleyen özel sözcüklere anahtar sözcük denir. Bu programda üç tane anahtar sözcük var: Programa modül eklemeye yarayan import, "hiçbir tür" anlamına gelen void, ve programın başlangıç noktasını belirleyen main.

Kütüphaneler ve işlevler: Dilin iç olanakları yalnızca dilin yapısını belirler. Bu olanaklar kullanılarak oluşturulan işlevlerin bir araya getirilmelerine kütüphane adı verilir. Bunu yine Türkçe'ye benzetecek olursak; dil; cümle yapısı, ses uyumu, vs. gibi kavramları içerir. Türkçe'yi kullanarak yapılabilecek sohbetlerin sınırı yoktur: bilimsel sohbet, futbol sohbeti, vs. Bunlar hep Türkçe olsalar da, kendilerine has özelliklere, anlaşmalara, ve kullanımlara sahiptirler. İşte bu değişik sohbetleri biraz olsun programlama dili kütüphanelerine benzetebiliriz.

Bu programdaki writeln işlevi, standart D kütüphanesinde çıkışa satır yazdırmak için kullanılan bir işlevdir. İsmi, "satır yaz"ın karşılığı olan "write line"dan gelir.

Modüller: D'de kütüphaneler programlara modüller halinde tanıtılırlar. Bu programda kullanılan tek modül olan std.stdio'nun ismi, "standart kütüphanenin standart giriş/çıkış modülü" olarak çevirebileceğimiz "standard input/output"tan türemiştir.

Karakterler ve dizgiler: Bu programdaki "Merhaba dünya!" gibi bilgilere dizgi, dizgileri oluşturan elemanlara da karakter adı verilir. Örneğin bu programdaki dizgiyi oluşturan karakterlerden bazıları M, e, ve ! karakterleridir.

İşlem sırası: Program, işini belirli adımları belirli sırada tekrarlayarak yapar. Bu sıranın en başında main isimli işlevin içindeki işlemler vardır; programın işleyişi, main'le başlar. Bu küçük programda tek bir işlem bulunuyor: writeln'li satırdaki işlem.

Büyük/Küçük harf ayrımı: Programda değişiklik yaparken dizgilerin içinde istediğiniz karakterleri kullanabilirsiniz, ama diğer isimleri görüldükleri gibi küçük harfle yazmaya dikkat edin, çünkü D dilinde büyük/küçük harf ayrımı önemlidir. Örneğin writeln ile Writeln D dilinde farklı isimlerdir.

Görüldüğü gibi, en küçük D programında bile sözü edilmesi gereken çok sayıda kavram bulunuyor. Bunları ayrıntılarıyla öğrenecek çok zamanımız olacak.

Kaynak dosya

Programcının D dili kurallarına göre yazdığı ve derleyiciye derlemesi için verdiği dosyaya kaynak dosya denir. D derlemeli bir dil olduğu için, kaynak dosyanın kendisi çalıştırılabilir bir program değildir. Kaynak dosya, ancak derleyici tarafından derlendikten sonra çalıştırılabilen program haline gelir.

Her tür dosyanın olduğu gibi, kaynak dosyanın da diske kaydedilirken bir isminin olması gerekir. Kaynak dosya isminde sisteminizin izin verdiği her harfi kullanabilirsiniz. Ancak, D kaynak dosyalarının dosya isim uzantısının .d olması gelenekleşmiştir. Geliştirme ortamları, araç programlar, ve başka programcılar da bunu beklerler. Örnek olarak: deneme.d, tavla.d, fatura.d, vs.

Problemler
  1. Yukarıdaki programı geliştirme ortamınıza kopyalayın, derleyin, ve çalıştırın. Programın çıktısı şöyle olmalıdır: 
    2. Merhaba dünya!

    İlerideki bölümlerden yararlanabilmeniz için bunu başarmış olmanız çok önemli. Bu aşamada deneyimli birisinden yardım almanız gerekebilir.

  2. Programa istediğiniz başka bir şey yazdırın.
  3. Programı birden fazla satır yazacak şekilde değiştirin.
  4. Programın başka yerlerinde değişiklikler yapın ve derlemeye çalışın; örneğin writeln satırının sonundaki noktalı virgül olmadığında derleme hatalarıyla karşılaştığınızı görün.

... çözümler